THAM VẤN TÂM LÝ

The Vietnamese blog of Counseling Psychology

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU TÂM LÝ HỌC (2)

Posted by Ngo Minh Uy on 05/03/2010

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN
TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TÂM LÝ

(Tiếp theo Phần 1)

Ngô Minh Uy

10. Có 03 dạng nghiên cứu chính trong nghiên cứu khoa học tâm lý:

    10.1. Nghiên cứu cơ bản (Basic): tìm ra câu trả lời theo kiểu nó là gì, ở đâu, tại sao…;
    10.2. Nghiên cứu ứng dụng (Application): tìm câu trả lời cho cách thức ứng dụng những gì nghiên cứu vào trong thực tế cuộc sống con người như thế nào; và
    10.3. Nghiên cứu lượng giá (Evaluation): nghiên cứu nhằm đánh giá lại một tiến trình, một phương pháp, một chương trình, hay xem xét tính hiệu quả, tác động, xem có nên tiếp tục hay ngưng…

11. Bảy bước căn bản cho việc xác định và phát biểu đề tài nghiên cứu là:

    11.1. Xác định vấn đề chính;
    11.2. Mổ xẻ, phân tích vấn đề chính trên tất cả các khía cạnh có liên quan;
    11.3. Chọn một khía cạnh “ưng ý nhất” trong những khía cạnh đã phân tích;
    11.4. Đặt những câu hỏi nghiên cứu theo kiểu như thế nào, có mối quan hệ hay không… xoay quanh khía cạnh đã chọn;
    11.5. Xác định các mục tiêu nghiên cứu, bao gồm mục tiêu chính và các mục tiêu cụ thể;
    11.6. Chắc chắn đề tài, là bước xác định những công việc liên quan phải thực hiện nếu nghiên cứu vấn đề đó, quỹ thời gian, tài chính, địa điểm thực hiện, và khả năng chuyên môn của người hướng dẫn có phù hợp và đủ sức không;
    11.7. Kiểm tra lại một lần nữa bao gồm xác định lại xem bản thân người nghiên cứu có thật sự hứng thú với vấn đề muốn nghiên cứu không, có đồng ý với những mục tiêu đã đặt ra hay chưa, có gặp những trở ngại hay bất lợi gì không, và có đảm bảo những tiêu chuẩn về kỹ thuật chưa.

Trong các bước trên, bước 4 và 5 là khó khăn nhất nhưng tính quan trọng cũng là bậc nhất, đặt câu hỏi không phù hợp hoặc xác định mục tiêu không xác đáng thì gần như đề tài nghiên cứu đó sẽ thất bại.

12. Các đặc điểm của một đề tài “ngon lành”:

    12.1. Hứng thú (Interesting), người nghiên cứu thấy hứng thú với đề tài;
    12.2. Có thể nghiên cứu (Researchable), có thể thu thập và phân tích dữ liệu;
    12.3. Ý nghĩa (Significant), đề tài có đóng góp giá trị cho việc phát triển lý thuyết, việc đào tạo…;
    12.4. Có thể quản lý (Manageable), người làm nghiên cứu có đủ kỹ năng, phương pháp, thời gian, tài chính và những nguồn lực khác cho nghiên cứu; và
    12.5. Đạo đức (Ethical), nghiên cứu không gây ảnh hưởng xấu hoặc gây hại hoặc làm tổn thương đến người khác.

13. Lựa chọn phương pháp nghiên cứu. Không có và không thể đưa ra tiêu chuẩn chắc chắn rằng phương pháp nghiên cứu nào thì dùng cho trường hợp nào, mà người làm nghiên cứu chỉ căn cứ trên những thông tin tham khảo dưới đây, và một điều rất quan trọng là dựa trên kinh nghiệm và sự nhạy cảm của người làm nghiên cứu. Trước hết, xác định xem muốn nghiên cứu theo hướng định tính, định lượng hay tổng hợp.

    13.1. Định lượng (quantitative) thường có mẫu nhiều, nghiên cứu trên diện rộng, áp dụng trong môi trường lớn, thường dùng bảng hỏi (questionnaire) tự thiết kế hoặc một công cụ trắc nghiệm (test) đã có sẵn, có thể dùng phương pháp phỏng vấn hoặc quan sát… và phải đưa ra các giả thuyết trước khi tiến hành thu dự liệu, xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê và kiểm tra lại xem có đúng hay không đúng với giả thuyết đã đặt ra;
    13.2. Định tính (qualitative), nôm na là ngược lại với định lượng, tập trung vào một vấn đề sâu, diện nhỏ, mẫu nhỏ, có thể nhỏ nhất là một trường hợp (case study) hoặc 5 trường hợp, và cũng có thể trên dưới 50 trường hợp (mẫu), có thể sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu, quan sát, thực nghiệm, không đưa ra giả thuyết trước vì hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả của dữ liệu nghiên cứu;
    13.3. Tổng hợp (Mix-method), là hướng nghiên cứu dùng cả hai loại định tính và định lượng.

14. Như vậy, theo một cách nào đó, cái mà chúng ta hay gọi là phương pháp nghiên cứu (quan sát, phỏng vấn, bảng hỏi, thực nghiệm…) thật ra chỉ là cách thức để thu thập dữ liệu mà thôi, nó tùy thuộc vào: 1). Đề tài nghiên cứu là gì, câu hỏi nghiên cứu là gì; 2) Tùy theo kiểu đề tài mà cách thức sẽ đi theo cho phù hợp, chẳng hạn đề tài là “Khảo sát/ tìm hiểu…” thì gần như là định lượng, còn đề tài là “Nghiên cứu hiệu quả của… trên những case… tại…” thì gần như là định tính.

15. Một số kiểu/ loại nghiên cứu chính trong TLH:

    15.1. Mô tả/ khảo sát (Description/ Survey), mô tả thực trạng của một hoặc các biến liên quan (vd. Tìm hiểu thái độ của phụ huynh, sinh viên và giáo viên…);
    15.2. Tương quan (Correlational), xác định phạm vi trong đó các biến có mối quan hệ có ý nghĩa với nhau (Mối quan hệ giữa phong cách lãnh đạo với sự hài lòng của nhân viên);
    15.3. Nguyên nhân- So sánh (Causal- Comparative), phát hiện những mối quan hệ giữa các biến mà người làm nghiên cứu không thể chủ động nắm bắt hoặc kiểm soát được (Tác động của việc làm thêm đến kết quả học tập của sinh viên…);
    15.4. Thực nghiệm (Experimental), xác định các mối quan hệ giữa nguyên nhân và tác động của các biến (Tác động của phương pháp lấy người học làm trung tâm so với phương pháp “thầy đọc trò chép”);
    15.5. Đối tượng đơn/ Một đối tượng (Single subject), phát hiện mối quan hệ giữa nguyên nhân và ảnh hưởng của những mẫu là một/ đơn; (Tác động của phương pháp trò chơi đến trường hợp trầm uất của Nguyễn Văn Mít);
    15.6. Tường thuật/ hiện tượng (Narrative/ Phenomenological), tập trung nghiên cứu trên một người và tìm thông tin qua việc thu thập các câu chuyện dùng để tường thuật về những trải nghiệm cá nhân của người đó và những đóng góp có ý nghĩa của ông/ bà ta (nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh);
    15.7. Dân tộc học (Ethnography), đạt được sự hiểu biết qua việc chia sẻ và thực hành những niềm tin của một nhóm tộc người và văn hóa cụ thể, bao gồm cả những mục tiêu của nhóm tộc người đó trong môi trường sống của riêng họ (Những khó khăn chung trong tâm lý mà Việt kiều thường gặp khi về sống và làm việc tại Việt Nam).

–hết–
____________________
Tổng hợp và viết: 2009
Chỉnh sửa: 03/ 2010
Bài viết có tham khảo từ nhiều nguồn tài liệu có liên quan.

2 phản hồi to “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU TÂM LÝ HỌC (2)”

  1. Nguyen trong nghia said

    Cam on bai viet cua thay ! Rat hay va bo ich .

  2. đào anh tuấn said

    Cảm ơn bài viết của thầy. Con nhận thấy việc động viên trong quản trị cần tới môn tam lý này.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: