THAM VẤN TÂM LÝ

The Vietnamese blog of Counseling Psychology

KHUNG MÔ TẢ MỘT LIỆU PHÁP TÂM LÝ

Posted by Ngo Minh Uy on 14/11/2009

KHUNG MÔ TẢ MỘT LIỆU PHÁP TÂM LÝ
Ngô Minh Uy dịch

rightb
1. Bối cảnh tiếp cận
1.1. Những nguồn tác động chính yếu đóng góp vào việc thành hình của một cách tiếp cận (con người, sách, nghiên cứu, hội nghị, lý thuyết). Hệ tư tưởng của thời đại lúc hình thành (chẳng hạn thời đại nữ hoàng Victoria, chủ nghĩa thực dụng Mỹ, chủ nghĩa hiện đại, v.v…)?
1.2. Các mô hình liệu pháp (nếu có) nguyên mẫu của cách tiếp cận (ví dụ: phân tâm học, lý thuyết học tập, lý thuyết tổ chức, v.v…)?
1.3. Kiểu bệnh nhân (thân chủ) mà từ đó cách tiếp cận được hình thành, và việc nghiên cứu lý do của sự hình thành đó?
1.4. Những nghiên cứu lý luận trước đó và/ hoặc các kỹ thuật của liệu pháp?

2. Khái niệm về nhân cách
2.1. Khái niệm của “Nhân cách” có ý nghĩa hay không trong một cách tiếp cận cụ thể, hay có một vài thành phần khác có ý nghĩa hơn?
2.2. Những khái niệm căn bản nào được dùng để hiểu một cá nhân/ gia đình/ nhóm?
2.3. Lý thuyết về sự phát triển của một cá nhân/ gia đình/ nhóm?
2.4. Khái niệm về một cá nhân/ gia đình/ nhóm khỏe mạnh, đúng chức năng, thích ứng?

3. Một cá nhân/ gia đình/ nhóm bệnh lý hay lệch lạc chức năng
3.1. Mô tả bất kỳ một hệ thống chính thức hoặc không chính thức để chẩn đoán hoặc phân loại cá nhân/ gia đình/ nhóm?
3.2. Điều gì dẫn đến việc một cá nhân/ gia đình/ nhóm bị lệch lạc chức năng?
3.3. Các triệu chứng hoặc các vấn đề hình thành như thế nào, và được duy trì như thế nào?
3.4. Điều gì xác định kiểu triệu chứng hoặc đặc điểm xuất hiện?
3.5. Tại sao một số người có triệu chứng còn một số người khác lại không?
3.6. Có những khía cạnh nào khác cần phải được chú ý trong việc mô tả một cá nhân/ gia đình/ nhóm lệch lạc chức năng?

4. Đánh giá sự lệch lạc chức năng
4.1. Việc đánh giá được thực hiện ở tầng mức nào về mặt số lượng (ví dụ: cá nhân, cặp đôi, cặp ba, gia đình, hay nhóm)?
4.2. Việc đánh giá được thực hiện ở mức độ nào về mặt tâm lý (ví dụ: tâm lý nội tại, hành vi, hệ thống)?
4.3. Những trắc nghiệm, máy móc, bảng hỏi, hoặc cách quan sát nào thường được dùng để đánh giá?
4.4. Việc đánh giá được thực hiện tách rời hay kết hợp với việc chữa trị?
4.5. Những mặt mạnh/ nguồn lực của cá nhân/ gia đình/ nhóm có phải là điểm tập trung trong cách đánh giá? Nếu như thế thì bằng cách nào?
4.6. Những khía cạnh hoặc yếu tố nào khác thường có liên quan trong việc đánh giá sự lệch lạc chức năng?

5. Thực hành liệu pháp
Cấu trúc căn bản của liệu pháp

5.1. Liệu pháp thường được tổ chức qua bao nhiêu phiên (buổi)?
5.2. Đó là liệu pháp có giới hạn thời gian hay không? Tại sao? Thời gian cho một trường hợp trị liệu là bao lâu? Thời gian cho một phiên trị liệu là bao lâu?
5.3. Ai là những người tham gia vào phiên trị liệu? Liệu pháp có được thực hiện theo kiểu phối hợp (cá nhân cộng với gia đình hoặc nhóm chẳng hạn) hay không?
5.4. Một phiên trị liệu được cấu trúc (kết cấu) như thế nào?

Xác lập mục tiêu
5.5. Có những mục tiêu trị liệu được áp dụng cho tất cả hoặc hầu hết các trường hợp cho thấy việc trị liệu là phù hợp bất chấp các vấn đề hoặc triệu chứng hiện tại không?
5.6. Trong số các mục tiêu có thể được xác định cho một cá nhân/ gia đình/ nhóm, mục tiêu trọng tâm được chọn lựa như thế nào và được ưu tiên như thế nào?
5.7. Có phân biệt các mục tiêu trung gian hay giữa các mục tiêu trung gian với mục tiêu căn bản (tối thượng)?
5.8. Ai là người xác định các mục tiêu trị liệu? Nhà trị liệu, thân chủ hay cả hai cùng làm? Các mục tiêu được giải quyết khác nhau như thế nào? Trong phạm vi và với cách nào các giá trị của nhà trị liệu có liên quan đến việc xác lập các mục tiêu?
5.9. Các mục tiêu trị liệu có cần được thảo luận với cá nhân/ gia đình/ nhóm (thân chủ) một cách rõ ràng, dứt khoát không? Vì sao?
5.10. Các mục tiêu được hoàn thành ở mức độ trải nghiệm tâm lý nào (ví dụ: chúng được mô tả qua những thuật ngữ nói về hành vi, hay các thuật ngữ nói về cảm xúc – nhận thức)?

Các kỹ thuật và chiến lược của liệu pháp
5.11. Xác định, mô tả, và minh họa các kỹ thuật cơ bản thường dùng
5.12. Những loại thuốc tâm thần có được sử dụng cùng với liệu pháp tâm lý không? Những chỉ định và chống chỉ định cho các loại thuốc ấy là gì?
5.13. “Bài tập về nhà” hay các nhiệm vụ ngoài phiên trị liệu có được sử dụng không?
5.14. Quyết định một kỹ thuật hay một chiến lược được sử dụng vào một thời điểm nào đó được thực hiện như thế nào? Có những kỹ thuật khác nhau được dùng cho những vấn đề khác nhau của các cá nhân/ gia đình/ nhóm không?

Tiến trình của liệu pháp
5.15. Những kỹ thuật hoặc chiến lược nào được sử dụng để tạo ra một liên-minh-trị liệu?
5.16. Những kiểu/ loại có tính kháng cự lại sự thay đổi thường hay xảy ra (một cách bất ngờ) nhất là gì? Làm thế nào để giải quyết vấn đề này?
5.17. Những lỗi kỹ thuật nào phổ biến nhất và nghiêm trọng nhất mà một nhà trị liệu thường mắc phải trong cách tiếp cận của mình là gi?
5.18. Điều gì là căn bản để quyết định kết thúc trị liệu và việc kết thúc đó có ảnh hưởng như thế nào?

6. Tư thế của nhà trị liệu
6.1. Cấp độ mà ở đó nhà trị liệu kiểm soát phiên trị liệu là gi? Sự chủ động/ chỉ huy của nhà trị liệu như thế nào?
6.2. Nhà trị liệu có đảm nhận trách nhiệm mang đến một sự thay đổi, hay để trách nhiệm đó cho cá nhân/ gia đình/ nhóm thân chủ? Hay trách nhiệm đó được chia sẻ?
6.3. Nhà trị liệu có sử dụng việc bộc lộ bản thân không? Những giới hạn của việc lạm dụng bộc lộ bản thân của nhà trị liệu là gì?
6.4. Nhà trị liệu có “nhập vào” cá nhân/ gia đình/ nhóm thân chủ hay giữ nguyên vị trí “ở ngoài”?
6.5. Vai trò của nhà trị liệu có thay đổi tùy theo sự tiến triển của việc trị liệu? Vai trò đó có thay đổi theo các cách tiếp cận để kết thúc trị liệu?
6.6. Sự chuyển di ngược có được nhận ra hoặc được chú ý theo một kiểu nào đó không?
6.7. Những kỹ năng lâm sàng hoặc những đóng góp khác có tính căn bản của nhà trị liệu nhằm mang lại sự thành công cho việc trị liệu trong cách tiếp cận này là gì?

7. Các yếu tố chữa lành hay cơ chế của sự thay đổi
7.1. Những yếu tố có tính chữa lành hay các cơ chế của sự thay đổi được dự định từ quan điểm tiếp cận lý thuyết của một liệu pháp cụ thể là gì?
7.2. Thân chủ có cần một sự “bừng sáng”/ (insight – hiểu biết một cách sâu sắc từ bên trong) hay một sự hiểu biết để thay đổi?
7.3. Việc thể hiện/ diễn trình ra sự thay đổi có quan trọng không, và nếu như thế, chúng có được ghi chép vào lịch sử (của liệu pháp đó – ND) không? Nếu việc diễn trình có được thực hiện, thì đó có phải là việc phản ảnh lại một “sự thật” tâm lý hay được nhìn xa hơn như một công cụ thực dụng cho những thay đổi có hiệu quả?
7.4. Việc học tập những kỹ năng quan hệ liên nhân cách mới có được xem như là một thành phần quan trọng của sự thay đổi? Nếu như vậy, những kỹ năng này được dạy theo kiểu “giáo khoa” hay chúng được hình thành một cách tự nhiên trong tiến trình trị liệu?
7.5. Nhân cách hay sức khỏe tâm lý của nhà trị liệu có là một phần quan trọng để mang đến sự thay đổi?
7.6. Những kỹ thuật có tính ngược lại/ chống lại với việc “chỉ hiện diện với” thân chủ có tầm quan trọng như thế nào?
7.7. Việc thay đổi của một “bệnh nhân chỉ định” (identified patient) mà không có những thay đổi tương tác hoặc hệ thống là có thể không? Những thay đổi hệ thống có nhất thiết dẫn đến sự thay đổi trong các triệu chứng không?
7.8. Những yếu tố hoặc những biến nào làm tăng cường hay giới hạn khả năng thành công trong trị liệu trong một liệu pháp tâm lý?
7.9. Trong phạm vi nào mà việc quản lý sự kết thúc trị liệu sẽ xác định được kết quả trị liệu?
7.10. Những thành phần nào của một liệu pháp là không độc nhất trong cách tiếp cận, nghĩa rằng chúng là thành phần phổ biến đối với tất cả các liệu pháp?
7.11. Có thể đưa ra một nghiên cứu mẫu hỗ trợ cho dự định về các cơ chế của sự thay đổi không?

8. Áp dụng
8.1. Những cá nhân/ gia đình/ nhóm nào có liên quan một cách cụ thể đến cách tiếp cận của một liệu pháp nhất định?
8.2. Với những ai thì cách tiếp cận đó là không phù hợp hoặc không có liên quan? Ví dụ, liệu pháp A có phải ít có liên quan đến những cá nhân/ gia đình/ nhóm có các rối loạn phức tạp, nặng? Hay nó ít có liên quan đến những vấn đề về hôn nhân và/ hoặc tình dục? Vì sao?
8.3. Khả năng áp dụng liệu pháp đối với trẻ em, vị thanh niên và người già là gì?
8.4. Những biến thể (khác biệt) thường được giới thiệu trong việc trị liệu cho những nhóm tuổi khác nhau là gì?
8.5. Khi nào, nếu phải như thế, thì việc chuyển thân chủ đến một nơi khác với một kiểu trị liệu khác được thực hiện?
8.6. Khi nào thì việc “không chữa trị” được đề nghị?
8.7. Những thành phần nào trong liệu pháp làm nảy sinh những vấn đề về đạo đức mà chúng khác với các liệu pháp tâm lý nói chung?
8.8. Những kết quả, hiệu quả của việc trị liệu theo một mô hình cụ thể được lượng giá như thế nào trong thực hành lâm sàng?
8.9. Những dự liệu nào hỗ trợ cho giá trị của một cách tiếp cận?

9. Trường hợp minh họa
9.1. Bối cảnh/ lý lịch của một trường hợp liên quan (ví dụ: vấn đề hiện tại, lịch sử các cuộc trị liệu trước đây)
9.2. Mô tả những thành phần có liên quan đến việc đánh giá lâm sàng (ví dụ: chức năng, cấu trúc, tương tác lệch lạc chức năng, các nguồn lực, sự năng động/ các đặc điểm cá nhân), bao gồm cả việc mô tả này được nói đến như thế nào?
9.3. Mô tả tiến trình và nội dung của việc xác lập mục tiêu
9.4. Làm nổi bật lên các chủ đề chính, các mẫu hình, v.v… của liệu pháp một cách tổng thể của tiến trình trị liệu. Mô tả cấu trúc của liệu pháp, những kỹ thuật được dùng, vai trò và các hoạt động của nhà trị liệu, v.v…
________________________________________
Dịch từ: Gurman, A. S., & Messer, S. B. (1995). Essential psychotherapies: Theory and practice. The Guilford: NY.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: